به وجود مالك ، و اما ملك اعتبارى كه يكى از آثارش جواز تصرفات است ، از متفرعات ملك حقيقى است . پس خداى تعالى مالك هر چيزى است ، نه از يك جهت و دو جهت ، بلكه از هر جهت ، و هيچ چيزى از او چيزى را مالك نيست ، پس كسى معارض او نيست و مانعى كه او را از ملكش منع كند وجود ندارد ، و هيچ چيزى بر او غالب نمىشود ، هم چنان كه خودش فرمود : « وَاللَّه يَحْكُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِه » « 1 » ، و نيز فرمود : « وَيَفْعَلُ اللَّه ما يَشاءُ » . * ( « فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى لا يَصْلاها إِلَّا الأَشْقَى الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى » ) * اين قسمت از آيات به خاطر اينكه حرف « فاء » در آغازش آمده نتيجه گيرى از مطالب گذشته است ، مىفرمايد : حال كه معلوم شد هدايت به عهده ما است ، اينك من شما را از آتش جهنم انذار مىكنم ، با اين بيان نكته التفاتى هم كه در جمله * ( « فَأَنْذَرْتُكُمْ » ) * به كار رفته روشن مىشود ، قبلا يعنى در جمله * ( « إِنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى » ) * هدايت را به خدا و كاركنان درگاهش نسبت داده ، مىفرمود « بر ما است » ، و در اين جمله انذار را تنها به خود نسبت داده مىفرمايد : « من شما را انذار مىكنم » خواسته به اين نكته اشاره كند كه هدايت ، قضايى است حتمى ، و به همين جهت منذر حقيقى خداى تعالى است ، هر چند كه با زبان رسول خدا ( ص ) انجام شود . و « تلظى آتش » به معناى زبانه كشيدن شعله آتش است ، و مراد از « آتشى كه تلظى مىكند » آتش جهنم است ، هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « كَلَّا إِنَّها لَظى » « 3 » . و مراد از كلمه « اشقى » مطلق هر كافرى است كه با تكذيب آيات خدا و اعراض از آن كافر شود ، چون چنين كسى از هر شقىاى شقىتر است ، براى اينكه ساير بدبختها در زندگى دنياى خود بدبختند ، يا در بدن خود مبتلا به بيمارى و يا نقص عضوند ، و يا مالشان از بين مىرود ، و يا به داغ فرزند خود مبتلا مىشوند ، و اين بدبختىها تمام شدنى است ، ولى آن كسى كه كفر مىورزد ، در زندگى آخرتى بدبخت است ، يعنى بدبختى است كه بدبختيش پايان ندارد ، و منتهى به خلاصى و نجات نمىشود ، و اميد رهايى در آن نيست . پس مراد از كلمه « اشقى » هر كافرى است كه دعوت حق را تكذيب كند و از آن

--> ( 1 ) خدا حكم مىكند و كسى نيست كه حكم او را عقب اندازد . سوره يوسف ، آيه 21 . ( 2 ) و خدا هر چه بخواهد مىكند . سوره ابراهيم ، آيه 27 . ( 3 ) هرگز نجات نيابد ، كه آتش دوزخ شعله ور است . سوره معارج ، آيه 15 .